Việc phát triển vật liệu xây dựng và sản phẩm mới là yêu cầu của chiến lược phát triển bền vững

Đối với Trung Quốc, nơi mức chia bình quân đầu người đối với các nguồn tài nguyên như năng lượng và đất canh tác chỉ bằng 1/4 mức trung bình toàn cầu, việc phát triển hài hòa giữa nền kinh tế quốc dân, xã hội với tài nguyên và môi trường sinh thái không chỉ là một mục tiêu chính sách mà còn là một yêu cầu cấp bách về sự tồn tại. Với 1,4 tỷ người phụ thuộc vào một cơ sở đất đai có hạn, áp lực lên tài nguyên thiên nhiên đã đạt đến ngưỡng then chốt. Điều này đặc biệt đúng trong lĩnh vực xây dựng – ngành chiếm hơn 40% tổng mức tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc và là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây suy thoái đất và phát thải carbon.

Hiện nay, gạch đất sét nung của Trung Quốc vẫn chiếm gần 80% tổng sản lượng vật liệu xây tường — một di sản từ các phương pháp xây dựng truyền thống đã tồn tại hàng thế kỷ. Các vấn đề về tiêu thụ năng lượng cao, phá hủy đất đai và ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng và có ảnh hưởng sâu rộng. Mỗi năm, ngành sản xuất gạch tiêu thụ 2,2 tỷ tấn tài nguyên đất sét, làm mất khoảng 120.000 mẫu (mẫu Trung Quốc) đất canh tác màu mỡ — diện tích tương đương với toàn bộ diện tích quốc đảo Singapore. Quá trình này cũng đốt cháy 82 triệu tấn than tiêu chuẩn mỗi năm, thải ra lượng lớn bụi và khí carbon dioxide, góp phần gây ra hiện tượng sương mù đô thị và biến đổi khí hậu. Tại Đồng bằng Hoa Bắc — nơi tập trung nhiều lò gạch — nông dân địa phương đã phản ánh năng suất cây trồng giảm do xói mòn đất và bụi lơ lửng trong không khí, dẫn đến xung đột trực tiếp giữa sinh kế nông thôn và phát triển công nghiệp.

Do đó, việc phát triển các vật liệu xây dựng bền vững một cách hữu cơ và sản phẩm không chỉ liên quan đến việc thực hiện chiến lược phát triển bền vững của đất nước mà còn gắn liền với sự phát triển lành mạnh của ngành vật liệu xây dựng cũng như phúc lợi của các thế hệ tương lai. Khi nền kinh tế quốc gia tiếp tục tăng trưởng và mức sống của người dân được nâng cao, kỳ vọng đối với không gian sinh hoạt và làm việc đã vượt xa nhu cầu che chắn cơ bản. Ngày nay, cư dân đô thị đòi hỏi các công trình xây dựng phải tiết kiệm năng lượng, thẩm mỹ cao và an toàn cho việc sinh sống lâu dài, trong khi các tính năng như chiếu sáng tự nhiên, cách âm và hệ thống làm sạch không khí đang trở thành những yêu cầu tiêu chuẩn.

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia, từ phong trào nhà thụ động của Đức đến các tiêu chuẩn xây dựng chống động đất của Nhật Bản, đã chứng minh rằng việc thúc đẩy vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường là một xu thế tất yếu của sự phát triển kinh tế và tiến bộ xã hội. Sự tiến bộ của ngành xây dựng không còn chỉ đòi hỏi chất lượng và chức năng của công trình phải hoàn hảo; mà còn yêu cầu công trình phải đẹp, vô hại đối với sức khỏe con người và có khả năng thích ứng với các rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra. Điều này đòi hỏi phải phát triển các vật liệu và sản phẩm xây dựng mới đa chức năng và hiệu quả cao; chỉ khi đó, ngành xây dựng mới có thể đáp ứng được yêu cầu của sự tiến bộ xã hội.

Việc sử dụng các vật liệu và sản phẩm xây dựng mới có thể cải thiện đáng kể chức năng của công trình, tăng diện tích sàn sử dụng, nâng cao khả năng chịu động đất, tạo điều kiện thuận lợi cho thi công cơ giới hóa và giảm chi phí trong cùng điều kiện. Thực tiễn tại Thiên Tân, Thành Đô và một số thành phố khác đã chứng minh rằng, với cùng một tiêu chuẩn thiết kế, việc sử dụng các vật liệu nhẹ nhưng có cường độ cao như tấm bê tông khí chưng áp (AAC) giúp tăng không gian sống hiệu quả gần 10% nhờ loại bỏ các tường chịu lực dày. Các vật liệu này còn làm giảm trọng lượng công trình hơn 40%, từ đó hạ thấp chi phí móng và cải thiện hiệu suất chống động đất — một ưu thế quan trọng tại các khu vực dễ xảy ra động đất như Tứ Xuyên và Vân Nam.

Theo tiến độ hoàn thành hàng năm là 10% của tổng diện tích 240 triệu mét vuông nhà ở đô thị, việc áp dụng rộng rãi các vật liệu xây dựng mới có thể làm tăng diện tích sử dụng hiệu quả khoảng 20 triệu mét vuông mỗi năm, tương đương với việc xây dựng thêm 250.000 căn hộ giá rẻ mới. Điều này cũng giúp giảm 4–7% tổng chi phí xây dựng, từ đó giải phóng nguồn vốn để nâng cấp cơ sở hạ tầng đô thị. Ngoài ra, việc phát triển các vật liệu xây dựng mới đã mang lại tác động đáng kể đối với công tác bảo vệ môi trường và sử dụng tổng hợp tài nguyên. Trong giai đoạn "Kế hoạch Năm năm lần thứ Tám", riêng việc phát triển các vật liệu tường mới đã tiết kiệm được hơn 22 triệu tấn than tiêu chuẩn trong sản xuất và sưởi ấm, giảm diện tích đất bị phá hủy tới 150.000 mẫu, đồng thời tái chế 95 triệu tấn phế thải công nghiệp—bao gồm tro bay từ các nhà máy điện và xỉ luyện thép—giúp cắt giảm 23 triệu tấn khí carbon dioxide.

Do ngành vật liệu xây dựng có mối liên hệ chặt chẽ nhất với lĩnh vực xây dựng—với 70% sản phẩm của ngành được sử dụng trong xây dựng—việc tích hợp các vật liệu mới vào thiết kế kiến trúc và quy định xây dựng đã trở thành ưu tiên quốc gia. Chính phủ đã ban hành các quy chuẩn bắt buộc về công trình xanh cùng các ưu đãi thuế nhằm thúc đẩy việc ứng dụng các vật liệu đổi mới như vật liệu cách nhiệt chuyển pha và thép tái chế, từ đó thúc đẩy sự chuyển đổi toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc quảng bá và ứng dụng các vật liệu xây dựng mới không chỉ mang lại những lợi ích xã hội đáng kể—chẳng hạn như không khí trong lành hơn và giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị—mà còn tạo ra lợi ích kinh tế lớn. Ví dụ, khoản tiết kiệm năng lượng dài hạn nhờ sử dụng các vật liệu cách nhiệt mới vượt xa chi phí ban đầu để thay thế gạch đất sét, với thời gian hoàn vốn thường dưới năm năm đối với các tòa nhà dân dụng.

Do đó, việc phát triển các vật liệu và sản phẩm xây dựng mới là một phần quan trọng trong tiến trình phát triển xã hội cũng như nâng cao hiệu ích kinh tế - xã hội. Bằng cách thúc đẩy đổi mới trong lĩnh vực xây dựng, Trung Quốc không chỉ có thể giảm bớt áp lực lên tài nguyên và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường mà còn xây dựng được một ngành công nghiệp xây dựng xanh có khả năng cạnh tranh trên toàn cầu—ngành công nghiệp này phù hợp với cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không của Trung Quốc và thiết lập chuẩn mực cho sự phát triển bền vững trên toàn thế giới.